Zadośćuczynienie za śmierć osoby najbliższej – krąg osób uprawnionych do jego otrzymania w świetle orzecznictwa polskich sądów

Aneta Bernat03 stycznia 2022Komentarze (0)

Zgodnie z art. 446 § 4 Kodeksu cywilnego, do otrzymania zadośćuczynienia uprawnieni są „najbliżsi członkowie rodziny”. Podkreślić trzeba, że jest to pojęcie bardzo szerokie.

W wyroku z dnia 10 grudnia 1969 r. (III PRN 77/69, OSNC 1970/9/160) Sąd Najwyższy stwierdził, że „w świetle art. 446 § 3 k.c. – podobnie jak i w świetle art. 166 uchylonego k.z. – konkretyzacja tego, kto jest w danym wypadku najbliższym członkiem rodziny należy do sądu orzekającego, przy czym niekoniecznie będzie nim najbliższy krewny. Ograniczając się do osób związanych ze zmarłym, za najbliższych członków rodziny należy uznać jego ojca i w danym wypadku siostry przyrodnie. Stosownie do okoliczności danego wypadku za najbliższego członka rodziny można uznać również i macochę, zwłaszcza wtedy, gdy uzasadniają to pozytywnie oceniane w świetle zasad współżycia społecznego stosunki łączące macochę i pasierba.

Zgodnie z wyrokiem Sądu Najwyższego z dnia 13 kwietnia 2005 r. (IV CK 648/04, LEX nr 150318) –  „(…) W obowiązującym stanie prawnym nie istnieje legalna definicja pojęcia „rodziny”. (…) Można przyjąć, że w przeważającej większości akty prawne zaliczają do rodziny małżonków, ich dzieci wspólne, dzieci drugiego małżonka, dzieci przysposobione, przyjęte na wychowanie w ramach rodziny zastępczej, dzieci znajdujące się pod opieką (prawną), a niekiedy nawet dzieci obce przyjęte na wychowanie i utrzymanie, jeśli rodzice nie żyją lub nie mogą zapewnić im utrzymania albo też zostali pozbawieni lub ograniczeni we władzy rodzicielskiej. W ocenie składu orzekającego – (…) pokrewieństwo nie stanowi podstawowego ani też wyłącznego kryterium bliskości oraz przynależności do rodziny.

(…) W obowiązującym stanie prawnym definiując pojęcie „rodziny” można – jak trafnie wskazuje się w piśmiennictwie – użyć następujących kryteriów: pokrewieństwo, małżeństwo, przysposobienie, powinowactwo, rodzina zastępcza i pozostawanie we wspólnym gospodarstwie domowym. Można zatem zaaprobować definicję rodziny jako najmniejszej grupy społecznej, powiązanej poczuciem bliskości i wspólności, osobistej i gospodarczej, wynikającej nie tylko z pokrewieństwa. Zgodnie z tym, macocha może być uznana za osobę będącą najbliższym członkiem rodziny zmarłego, gdy opiekowała się nim jak swoim synem”.

Z kolei Sąd Apelacyjny w Katowicach w wyroku z dnia 29 listopada 2013 r. (III APa 42/13, LEX nr 1487610) podniósł, że „Wskazać w tym miejscu należy, iż w orzecznictwie na gruncie art. 446 § 4 k.c. wskazuje się, że ustawowe pojęcie „najbliższego członka rodziny zmarłego” nie musi być tożsame z istnieniem faktycznego pokrewieństwa bądź stosunku powinowactwa pomiędzy zmarłym a powodem. Przepis art. 446 k.c. operuje bowiem pojęciem rodziny w szerokim znaczeniu, jednakże w szczególnych, uzasadnionych konkretnymi okolicznościami wypadkach nie można wykluczyć, że bliska więź o charakterze rodzinnym występująca po stronie powodowej z osobą zmarłą także przyda jej legitymację czynną do dochodzenia tego rodzaju roszczeń (tak Sąd Apelacyjny w Gdańsku w wyroku z dnia 29 marca 2013 r., sygn. akt I ACa 16/13), a o tym, kto jest najbliższym członkiem rodziny decyduje faktyczny układ stosunków pomiędzy określonymi osobami, a nie formalna kolejność pokrewieństwa wynikająca w szczególności z przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, czy ewentualnie z powinowactwa (tak Sąd Apelacyjny w Krakowie w wyroku z dnia 24 stycznia 2013 r., sygn. akt I ACa 1347/12, por. również wyrok Sądu Najwyższego z dnia 3 czerwca 2011 r., sygn. akt III CSK 279/10).

W wyroku Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 23 grudnia 2014 r. (I ACa 638/14, LEX nr 1665074) wskazano, iż „Brak jest bowiem podstaw aby pojęcie rodziny ograniczać do małżonka, wstępnych, zstępnych i powinowatych. Pojęcie to należy ujmować szerzej. Trafnie zauważa się, że rodzina jest rodzina jest podstawową grupą społeczną. Skoro zatem konkubinat był związkiem wieloletnim, w ramach którego były zaspokajane zarówno potrzeby materialne jaki i emocjonalne konkubentów, aspiracje do samorealizacji i poczucia bezpieczeństwa, to trudno byłoby twierdzić, że związek ten nie jest rodziną w rozumieniu art. 446 § 4 k.c.”.

I wreszcie, jak określono w  wyroku Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 13 maja 2015 r. (I ACa 139/15, LEX nr 1808710) „pokrewieństwo nie stanowi wyłącznego kryterium zaliczenia do najbliższych członków rodziny w rozumieniu art. 446 § 3 k.c. i zaaprobował definicję rodziny jako najmniejszej grupy społecznej, powiązanej poczuciem bliskości i wspólności, osobistej i gospodarczej, wynikającej nie tylko z pokrewieństwa (dodać należy też, że z powinowactwa i stosunku małżeństwa). W świetle powyższych rozważań wskazać należy, że o ile nie każdy związek dwojga osób uznać należy automatycznie za rodzinę, to jednak na to miano zasługuje na pewno para, jaką tworzyli pokrzywdzony z G. K. Ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika bowiem jednoznacznie po wielu latach związku zdążyli oni już stworzyć faktyczną rodzinę i tylko miesiąc dzielił ich od ślubu. Narzeczeni zdążyli poczynić wszelkie przygotowania do uroczystości zaślubin i wesela. Powódka była w bardzo dobrych relacjach z rodziną zmarłego, mimo braku formalnej więzi małżeńskiej zwracała się do rodziców narzeczonego „mamo”, „tato”, w podobnie dobrych relacjach był poszkodowany z rodzicami powódki, u których narzeczeni mieszkali. Tragiczny wypadek przekreślił szansę na zalegalizowanie tego związku, ale z tej przyczyny, wbrew stanowisku skarżącego, nie można w ogóle odmawiać przyznania ww. powódce zadośćuczynienia”.

Radca prawny z Lublina

Jeżeli szukasz pomocy prawnej, serdecznie zapraszam Cię do kontaktu. Odezwij się do mnie!

tel. +48 694 468 715mejl: kancelaria@anetabernat.pl

{ 0 komentarze… dodaj teraz swój }

Dodaj komentarz

Wyrażając swoją opinię w powyższym formularzu wyrażasz zgodę na przetwarzanie przez Kancelaria Radcy Prawnego Aneta Bernat Twoich danych osobowych w celach ekspozycji treści komentarza zgodnie z zasadami ochrony danych osobowych wyrażonymi w Polityce Prywatności

Administratorem danych osobowych jest Kancelaria Radcy Prawnego Aneta Bernat z siedzibą w Lublinie.

Kontakt z Administratorem jest możliwy pod adresem kancelaria@anetabernat.pl.

Pozostałe informacje dotyczące ochrony Twoich danych osobowych w tym w szczególności prawo dostępu, aktualizacji tych danych, ograniczenia przetwarzania, przenoszenia danych oraz wniesienia sprzeciwu na dalsze ich przetwarzanie znajdują się w tutejszej Polityce Prywatności. W sprawach spornych przysługuje Tobie prawo wniesienia skargi do właściwego organu nadzorczego.

Poprzedni wpis:

Następny wpis: